Πέμπτη, 24 Αυγούστου 2017

Ο Ήλιος της Ελλάδας


Όχι μόνο κάτι, αλλά πολλά ήξερε ο Ποιητής όταν αφιέρωνε ολόκληρη τη ζωή του σ' αυτόν τον Ήλιο. Στον Ήλιο "μας".

Εκείνο το ταξίδι στο Παρίσι, στις αρχές του χειμώνα, ήλθε σαν ανάποδο χαστούκι στη βαθιά εσωτερική τραγωδία τής φυλής, στον απύθμενο εσωτερικό διχασμό που βιώνει ο Έλληνας. Από τη μιά μεριά στη μεγαλομανία του και από την άλλη στον ελάχιστο γεωγραφικό χώρο που του αντιστοιχεί στην ιστορία. Αυτόν τον διχασμό στον οποίο αναφέρεται τόσο εκφραστικά και ακριβέστατα ο Μάνος Χατζιδάκις (https://www.youtube.com/watch?v=deLF6yc5eR0).

Εκεί είδα έναν ήλιο άγριο κι απάνθρωπο. Έναν ήλιο που λες και δεν αγαπάει τους ανθρώπους και τα πλάσματα. Έναν ήλιο που δεν ξέρει να χαϊδεύει, που δεν ξέρει ν' αγαπά. Έναν ήλιο που σε τρυπάει σαν καρφί και σε πονάει όπου κι αν πέσει πάνω σου. Σού χαράζει το δέρμα και την ψυχή. Σού στεγνώνει κάθε ικμάδα ζωής. Δεν σού χαρίζεται.

Όχι, δεν ήταν η πρώτη φορά που συναντούσα άλλους ήλιους. Τόσο στο Βορρά όσο και στο Νότο. Τόσο στα κρύα δάση όσο και στις αμμώδεις ερήμους του κόσμου. Και ούτε ήταν η πρώτη φορά που ένιωσα την απουσία τού Ήλιου από τον ήλιο. Ήταν όμως η Πρώτη Φορά που ένιωσα τον ήλιο του τόπου μου.

Αλλά είναι μοιραίο. Όταν περπατάς στην ακμή της κορυφής του κόσμου και του Κόσμου, η ισορροπία είναι ασταθής. Μπορείς πολύ εύκολα να γέρνεις είτε από τη μια είτε από την άλλη πλευρά. Να ζαλίζεσαι, να χάνεσαι και να μπερδεύεσαι επειδή κατακλύζεσαι από τις ομορφιές και τις ασχήμιες, από τις κωμωδίες και τις τραγωδίες ένθεν κακείθεν της κορυφογραμμής. Αυτό συμβαίνει με αυτόν τον τόπο. Αυτή είναι η μοίρα του. Ευαίσθητη -γι' αυτό και τόσο ευάλωτη. Ευτυχώς υπάρχει αυτός ο Ήλιος, που λειτουργεί πάντα ως δίχτυ ασφαλείας και, στη δύσκολη στιγμή τής Πτώσης, αναπηδάμε πάνω του με παιδική χαρά, αισιοδοξία αλλά και "αφέλεια".


Ένα εκτυφλωτικό φως που "είδε" κάποτε ο Claude Monet
στο βρετανικό κοινοβούλιο. Πρέπει όμως να το δεις από κοντά
για να σε τυφλώσει. Musée d'Orsay, Παρίσι.
 

Τετάρτη, 23 Αυγούστου 2017

Η χώρα των ρουφιάνων

Μετά τον πόλεμο, στην Ελλάδα οι δωσίλογοι και οι ρουφιάνοι, οι συνεργάτες των Γερμανών, σε κάθε επίπεδο, είτε έμμεσα είτε άμεσα, δεν δικάστηκαν. Δεν πλήρωσαν για τα εγκλήματά τους απέναντι στον απλό, πολύ κόσμο. Συνέχισαν να υπάρχουν και μάλιστα να κυβερνάνε αυτόν τον τόπο, έχοντας δημιουργήσει δίκτυα και κυκλώματα ήδη από την εποχή της δικτατορίας του Μεταξά. Στη Γαλλία και αλλού δικάστηκαν και φυλακίστηκαν. Κάποιες φορές εκτελέστηκαν κιόλας. Εδώ δεν έγινε τίποτα. Δεν τους άγγιξε κανένας. Ίσα-ίσα που ανέλαβαν καίρια πόστα.

Εδώ ο πατέρας Ράλλης έγινε πρωθυπουργός της Κατοχής και, μετά από σαράντα χρόνια, έγινε πρωθυπουργός και ο γιος του, που στο μεταξύ είχε διατελέσει δια βίου υπουργός. Αντίστοιχα παραδείγματα είναι οι οικογένειες Έβερτ, Παπανδρέου, Μητσοτάκη, Λυκουρέζου και άλλες -όχι μόνο πολιτικών, με την στενή έννοια της λέξης-, που παρέδωσαν από γενιά σε γενιά την κληρονομιά του σκοτεινού και ύποπτου παρελθόντος τους.

Όλοι αυτοί είναι υπεύθυνοι για το χάλι του τόπου, για την απόλυτη έλλειψη οργάνωσης, δικαιοσύνης και αξιοκρατίας, για την ανυπαρξία πολιτισμού που θα εξύψωνε το πνεύμα και το ήθος των ανθρώπων. Όλοι αυτοί επέλεξαν να διαιωνίσουν έναν έξωθεν επιβαλλόμενο εμφύλιο πόλεμο προκειμένου να εφαρμόσουν το τόσο πετυχημένο δόγμα "διαίρει και βασίλευε" και να γεύονται τους κόπους του απλού λαού. Όλοι αυτοί είναι αποβράσματα του ανθρώπινου είδους που επιπλέουν στο βόρβορο, που αποτελείται από τους ίδιους, και επιβάλλουν τις γραμμές τους. Όλοι αυτοί είναι υπεύθυνοι -μαζί με τα ταπεινότερα ένστικτα που ξυπνάνε και συντηρούν μέσα σε κάθε άνθρωπο, που νομίζει πως μπορεί εύκολα να γίνει σαν κι αυτούς αρκεί να γίνει ο χειροκροτητής τους. Και έτσι να γευτεί λίγη από την αίγλη τους.

Έτσι ήταν όμως πάντα τα πράγματα. Αυτή είναι η ιστορία του ανθρώπινου είδους. Να κολυμπάει στα περιττώματα της σκοτεινής πλευράς του και να τρέφεται από αυτά. Κάποιες φορές μασάει κανένα κουκούτσι -που δεν έχει καταφέρει να το αλέσει στην κρεατομηχανή του- και σπάει μερικά δόντια. Αλλά το φτύνει και συνεχίζει.

Κυριακή, 13 Αυγούστου 2017

Κουβεντούλα Ι

Οι άνθρωποι συνηθίζουν να λένε πως η αγάπη του γονέα προς το παιδί είναι η πλέον άδολη και αγνή, αυτή που δεν περιμένει τίποτα, που δεν έχει προσδοκίες. Κι όμως, μάλλον δεν είναι έτσι. Η εξήγηση θα πρέπει να αναζητηθεί πίσω στο χρόνο, τότε που οι μελλοντικοί γονείς αποφασίζουν -ή επιλέγουν, ή τους προκύπτει- να τεκνοποιήσουν. Ο λόγος, ή οι λόγοι που τους οδηγούν σε αυτήν την επιλογή είναι τα τεκμήρια που καταδεικνύουν το μη άδολο αυτής της αγάπης.

Έχω χιλιοακούσει το επιχείρημα περί "συνέχισης του εαυτού", έχω ακούσει το επιχείρημα περί "ενός καλύτερου αύριο" και "πραγματοποίησης των ονείρων που ο γονέας δεν προλαβαίνει να πραγματώσει", γνωρίζω τα θρησκευτικά αξιώματα (και όχι θεωρίες, αφού αυτές αποδεικνύονται ενώ τα αξιώματα όχι -τόσο απλά, ο πατέρας Φιλόθεος Φάρος κάτι λέει περί αυτού) περί "προορισμού του ανθρώπου" και "θείας επιταγής", έχω συναντήσει την δαρβινική, εξελικτική θεώρηση του κόσμου και της επιδίωξης για την εξέλιξή του. Έχω ακούσει κι έχω διαβάσει πολλά. Γνωρίζω επίσης τη βαθιά, απάνθρωπη, φασιστική και γλοιώδη επιχειρηματολογία περί "κληροδότησης της περιουσίας" και τόσα γελοία στα οποία πιστεύουν οι περισσότεροι άνθρωποι -"άνθρωποι"; Τέλος πάντων, ας τους πούμε ανθρώπους για χάρη συντομίας και ευκολίας. Εξάλλου, είναι τόσο σχετικά πια τα νοήματα και το περιεχόμενο των λέξεων...

Η αγάπη λοιπόν του γονέα προς το παιδί είναι μια μεγάλη προβολή υπαρξιακού ναρκισσισμού. Μια προβολή ενός αξεδιάλυτου συνονθυλεύματος από πολλά Υπερεγώ, φοβίες, προβολές και χίλιες δυο εξωτερικά επιβαλλόμενες γραμμές ζωής. Είναι μια αγάπη που διαμορφώνει "φασόν" ανθρώπους -αφού δεν έχω δει γονέα που δεν προβάλλει τις αρχές του, τις αξίες του, τον τρόπο ζωής του και την κοσμοθεωρία του πάνω στο παιδί του μέσω της διαπαιδαγώγησής του. Το κόβουν και το ράβουν στα μέτρα τους. Βέβαια, πάντα συναντώντας τις μικρότερες ή μεγαλύτερες αντιρρήσεις ή διαφορετικότητες του παιδιού, που, ανάλογα με την ορμή του δικού του κυττάρου -όσου κομματιού μπορεί να διεκδικήσει μέσα στη απεραντοσύνη των κληρονομικά μεταφερόμενων χαρακτηριστικών-, προσπαθεί να προβάλει τον εαυτό του.

Έχω ακούσει κι άλλα. Κι έχω διαβάσει. Και τα έζησα από πρώτο χέρι στο δωμάτιο του ψυχαναλυτή για αρκετά χρόνια. Και τα επεξεργάστηκα πολύ και βαθιά. Και όλα αυτά δεν προκύπτουν ούτε από δύσκολες ούτε από οδυνηρές εμπειρίες. Αυτές ίσως υπήρξαν η καλή αφορμή για την ευκολότερη προσέγγιση της αλήθειας. Της αλήθειας ότι ο άνθρωπος φοβάται την μοναξιά και τον θάνατο. Και μ' αυτόν τον τρόπο νομίζει ότι τα απωθεί, ότι τα ξεγελάει. Το ξέρει ότι δεν είναι έτσι. Όπως, φυσικά, διαπιστώνει την κατά κράτος ήττα του όταν έρχεται η μοναξιά ή όταν πλησιάζει το τέλος. Τότε που ούτε παιδιά ούτε σκυλιά είναι ικανά να τον ηρεμήσουν αν ο ίδιος δεν έχει επεξεργαστεί τη στιγμή εκείνη από πριν -όσο κάτι τέτοιο είναι δυνατό. Δεν συνάντησα άνθρωπο στη ζωή μου που να μην έχει στο σακούλι του δύσκολες και οδυνηρές εμπειρίες να ανασύρει. Απλώς, χρειάζεται πάρα πολύ κουράγιο, θάρρος, ψυχική δύναμη, ευαισθησία, ευρηματικότητα, ευφυΐα και πολύ χιούμορ για να μπορέσει κανείς να τις δει κατάματα. Και να τις αποκωδικοποιήσει. Η πλειονότητα των ανθρώπων πάρα πολύ δύσκολα μπορεί να τα συνδυάσει όλα αυτά. Εγώ είχα την τύχη και τα είχα. Όλα. Και σε πολύ αυξημένο βαθμό. Τώρα πια το ξέρω, είμαι σίγουρος. Και μπορώ να το εκφράζω άφοβα και χωρίς κανενός είδους συστολή. Ξέρω ποιος είμαι.
  

Τετάρτη, 12 Ιουλίου 2017

Στην έρημο

Μα, πόσο σκοτάδι κρύβει αυτή η ζωή. Και πόσο πόνο και πόσο φόβο που οδηγούν σ' αυτά τα σκοτάδια. Φιλόζωοι που τρέχουν ξοπίσω από σκυλιά και γατιά, με αφιερωματική διάθεση, για τους δικούς τους λόγους, Χριστιανοί που εξακολουθούν να διακηρύττουν τα ίδια και τα ίδια και να επιμένουν και να επιχαίρουν ότι...αυτοαποδεικνύονται στο πέρασμα των χρόνων και των αιώνων (γιατί τόση ανάγκη επιβεβαίωσης εκ του ασφαλούς; προφανώς για τους δικούς τους, βαθιά πικρούς κι ανθρώπινους, ανομολόγητους λόγους), ακραίοι Αριστεροί που εξακολουθούν να πιστεύουν στη μεγάλη ανατροπή και στη μεγάλη αντίσταση και ρήξη και στο "σφάξε με, αγά μου, ν' αγιάσω", ακραίοι Δεξιοί -σκέτοι φονιάδες που ο φόβος και ο πόνος έχουν εξωθήσει στα ζωώδη όρια της ανθρώπινης ύπαρξης, ποδοσφαιρόφιλοι που αποχαυνώνονται και ταυτίζονται μπροστά σε ανελέητους και γελοίους παιδικούς ανταγωνισμούς, και πόσοι άλλοι... Όλοι κάτω από μια σημαία.

Ανθρώπινος πόνος, βαθύς κι αγιάτρευτος. Άνθρωποι διαμορφωμένοι σε ενήλικες προσωπικότητες μετά από πολυκύμαντες παιδικές και εφηβικές ηλικίες που τους άφησαν σημάδια σκληρά χαραγμένα μέσα και έξω τους. Και τους διαμόρφωσαν τη λογική, τη σκέψη, την αίσθηση, την αισθητική, το μέτρο και το άμετρο, τις βαθύτερες ουσίες της ύπαρξής τους. Και αυτό που απομένει είναι μια ζωή γεμάτη απώθηση των πραγματικών διαστάσεων και συνθηκών που επικρατούν. Διότι φοβάμαι πως εκεί ζει η πλειονότητα του κόσμου σ' αυτή τη χώρα. Στις απωθήσεις της.

Πόση μοναξιά. Πόσο άδειος τόπος. Ζω στην έρημο.

Πέμπτη, 15 Ιουνίου 2017

23 χρόνια μετά

Πότε κιόλας; Κάθε χρόνο τέτοια μέρα το ίδιο θα αναρωτιέμαι. Κάθε χρόνο προστίθεται και μια μονάδα στο μέτρημα. Μέχρι να σταματήσει κι αυτό και πλέον να γίνουν όλα ιστορία.

Εσύ πάντως έγινες ήδη ιστορία μέσα μου. Δεν είσαι πια ούτε καν ανάμνηση. Τα πρώτα χρόνια ναι. Ήσουν νωπός και πρόσφατος ακόμη. Είχα έντονη τη μορφή και τη φωνή σου μέσα μου. Τις κινήσεις σου όταν διηύθυνες, την ένταση της φωνής όταν εκνευριζόσουν, το πονηρό χαμόγελο όταν ήσουν ευχαριστημένος. Αλλά σιγά-σιγά άρχισες να ξεθωριάζεις. Και να γίνεσαι ένα λήμμα. Ιδιαίτερα τώρα, αυτά τα χρόνια, που όλα άλλαξαν και η ανθρωπότητα πέρασε σε άλλη φάση της ιστορίας της, που δεν έχει καμιά απολύτως σχέση με όσα γνώριζες τότε -και όσα γνωρίσαμε κι εμείς και με τα οποία ανατραφήκαμε και μεγαλώσαμε.

Τώρα πια τίποτα δεν θυμίζει εκείνες τις εποχές, εκείνους τους δρόμους και τις πλατείες, εκείνους τους ανθρώπους με τα όνειρα και τις ελπίδες. Τώρα πια έχουμε ισοπεδωθεί και τίποτα δεν μας φαίνεται παράξενο ή αλλόκοτο.

Είχες ζήσει κι εσύ τη δική σου σκοτεινή περίοδο, τότε, στον πόλεμο. Έχουμε το κείμενο του Κώστα Ταχτσή στον Σκληρό Απρίλη του '45 να μας περιγράφει τόσο γλαφυρά -αλλά και τόσο έντονα και παραστατικά- όλη εκείνη την εποχή μετά τον θάνατο. Τον θάνατο που περπατούσε στους δρόμους ελεύθερος και αχαλίνωτος.

Και σήμερα κάπως έτσι είναι. Όσο κι αν εσύ, τότε, τα έλεγες και φώναζες πως το κακό ερχόταν και ήμασταν εντελώς απροετοίμαστοι και στον εντελώς αντίθετο δρόμο. Ούτε εσύ κατάφερες τίποτα τελικά. Τι να πούμε εμείς; Τώρα είναι πολλά τα χρόνια, πάρα πολλά. Πάμε για τα δέκα σιγά-σιγά. Και θα 'ρθουν κι άλλα πολλά. Και κανείς δεν ξέρει αν ποτέ ζήσουν σε αυτή τη γη άνθρωποι που θα ανασαίνουν καλύτερα. Δεν λέω "ελεύθερα" αφού, ειδικά εσύ, καταλαβαίνεις πολύ καλά τι πάει να πει ελευθερία.

Ξέρεις, όμως, κάτι; Δεν με ενδιαφέρει καθόλου πού πάει όλο αυτό και αν πάει κάπου. Σχεδόν δεν με ενοχλεί καν η συνθήκη που βιώνουμε. Δεν με απασχολεί καθόλου αυτή η διάσταση τής ελευθερίας. Ελεύθερος μπορείς να είσαι και μέσα στο κελί σου. Και δε νομίζω πως είναι απονέκρωση ή απάθεια ή αποτέλεσμα δολοφονικών πράξεων του "συστήματος". Όχι πια. Είναι μια συνολικότερη θεώρηση αυτού που ονομάζουμε "ζωή". Όπως, πολύ σοφά και εύστοχα, είχες πει ότι πρόκειται για το ποιος υπήρξα, πώς έζησα και σε τι συνίσταται η "απουσία" μου. Διαδρομές, δηλαδή, που τις κάνει κάθε άνθρωπος συνειδητά ή ασυνείδητα. Ο κάθε άνθρωπος. Και, ανάλογα με την προοπτική ή το πρίσμα του, αποφασίζει για τις απαντήσεις που θα δώσει. Ανάλογα και με τις ψυχικές αντοχές του και με τόσα άλλα πράγματα που δεν καλύπτονται σε καμιά περίπτωση από κανένα ψυχογράφημα, από καμιά ψυχανάλυση, από καμιά κοσμοθεωρία. Έχω καταλάβει βαθιά και απόλυτα πως αυτό που λέμε κόσμος και ζωή κάνει κύκλους. Και ξαναπερνά από τα ίδια σημεία, με άλλα ονόματα, σε άλλες εποχές. Έτσι συνέβαινε πάντα, έτσι συμβαίνει και τώρα.
 

Στον Άγγελο Σκορδίλη

Τον Άγγελο τον γνώρισα μια εποχή σκοτεινή αλλά με πολλά μπιχλιμπίδια και ψεύτικα φώτα και γελοίες πολυτέλειες τριγύρω. Θα μπορούσα να πω πολλά άλλα ακόμη και να χτίσω πάμπολλες εικόνες εκείνης της εποχής. Ας μην επεκταθώ όμως τώρα.

Είχε δίκιο σε όλα όσα είπε. Κάθε φορά τα συζητούσαμε και καταλήγαμε στην ίδια αηδία. Διότι μόνο αηδία και αποστροφή μάς γεννούσε η όλη κατάσταση. Είχαμε γνωρίσει -εκείνος πάρα πολύ καλύτερα και βαθύτερα από εμένα- όλη τη σαπίλα που περιγράφει τόσο ανάγλυφα και -κυρίως- επώνυμα ο Άγγελος σε αυτό εδώ το κείμενο. Δεν θα μπορούσα να συμφωνήσω περισσότερο. Για κάποιους από τους συγκεκριμένους ανθρώπους στους οποίους αναφέρεται έχω να πω κι εγώ τις δικές μου ιστορίες και εμπειρίες. Και για τους καλούς και για τους κακούς. Αλλά δεν χρειάζεται αυτή τη στιγμή. Αυτή η στιγμή είναι αφιερωμένη στον Άγγελο, που έφυγε τόσο νωρίς και τόσο άδοξα στα τέλη του 2011. Περήφανος και γεμάτος μουσική και φίλους καρδιακούς.

Λίγο πριν φύγει είχαμε μιλήσει για τελευταία φορά και μου είχε πει για τη μάχη της ζωής του. Δίψαγε να βρεθούμε πάλι και να παίξουμε. Δεν προλάβαμε. Δεν πρόλαβα ούτε να τον δω να παίζει για μιαν ακόμη φορά. Το μέλλον επιφύλασσε άλλα. Ας είναι. Τον είχα κυριολεκτικά χορτάσει κάποτε μέσα σε ένα κουβούκλιο ενάμισι επί ενάμισι, όπου ηχογραφούσε την υπέροχη κιθάρα του στο τελευταίο Σινικό Τείχος. Κουλουριασμένος μπροστά στα πόδια του, αφού τον είχα παρακαλέσει να τρυπώσω κι εγώ σ' εκείνη την τρύπα για να εισπράξω και να βιώσω όλη την τέχνη του ζωντανά. Τη στιγμή που την δημιουργούσε. Δεν μου το είχε αρνηθεί. Εξάλλου, θυμάμαι ότι σπάνια -αν όχι ποτέ- αρνιόταν κάτι. Είχε μεγάλη καρδιά.

Σήμερα ξύπνησα με το Σινικό Τείχος στα χείλη μου. Ήταν το μόνο τραγούδι που μπορούσε να εκφράσει την ψυχική διάθεση που είχα. Έβαλα και το άκουσα πολλές φορές απανωτά. Και θυμήθηκα έντονα τον Άγγελο. Ψάχνοντας στους δίσκους βρήκα αυτόν με το εσώφυλλο που εμφανίζεται εδώ. Κάθισα και το διάβασα ακόμη μια φορά, μετά από τόσα χρόνια πια. Βρήκα πάλι μόνο αλήθειες σε όλα όσα έγραφε ο Άγγελος. Συνειδητοποίησα ότι αυτό το κείμενο θα μείνει στα σκοτάδια και ένιωσα άσχημα. Για εκείνον, για τις αλήθειες που λέει. Και αποφάσισα να το παρουσιάσω εδώ. Αλλά όχι μόνο αυτό. Θα φτιάξω κι ένα βίντεο, με μουσική υποκρουση που δεν έχω αποφασίσει ακόμη καθώς αν είναι κάποιο τραγούδι του, ο στίχος θα αποσπά τον αναγνώστη από το κείμενο, και θα το ανεβάσω στο YouTube. Γιατί αλλιώς δεν πρόκειται να έχουν καμιά τύχη όλα όσα είπε ο Άγγελος. Ενώ στο δίκτυο, και μάλιστα στο χώρο τής μουσικής, όλο και κάποιος θα πέσει επάνω του είτε μέσω τού ονόματός του είτε μέσω τών "συστάσεων" που κάνει από μόνο του το δίκτυο. Τουλάχιστον έτσι θα έχει κάποιες ευκαιρίες. Και θα ησυχάσω  κι εγώ, που από το πρωί με τρώει η "ευθύνη" τού τι να κάνω για το κείμενο. Και για τον Άγγελο.

Καλύτερα όμως να αφήσω τον ίδιο τον Άγγελο να τα πει με τον δικό του τρόπο και λόγο. Είναι αυθεντικός και έρχεται απευθείας από εκείνα τα χρόνια. Και φυσικά ισχύει πάντα.


Παρασκευή, 9 Ιουνίου 2017

Έχω μια φίλη ΙΙ



Έχω μια φίλη σπαθί. Διαμάντι που κόβει. Είναι πολύ έξυπνη και πολύ ευαίσθητη. Είναι ένας άνθρωπος πολύ ικανός και χαρισματικός. Ειλικρινής και άμεσος. Αλλά πολύ ταλαιπωρημένος. Πολλές φορές στη ζωή έτσι γίνεται. Οι ευαίσθητοι -όταν είναι και έξυπνοι- βασανίζονται. Λες και η ζωή τούς βάζει στο σημάδι.

Με τα χρόνια έμαθα να μην πετροβολάω τις μέρες και να μη ζητάω δίκια από το πουθενά. Κατάλαβα βαθιά μέσα μου πως το καθετί αποτελεί έναν ολόκληρο δικό του κόσμο, ένα ολόκληρο σύμπαν που κινείται και υπάρχει μέσα στο γενικό Χάος. Διέπεται από καθαρά δικούς του νόμους και κανόνες που κανείς δεν μπορεί να αντιληφθεί και να κατανοήσει. Τις περισσότερες φορές ούτε το ίδιο το άτομο.

Ζει δίπλα στη θάλασσα και αναπνέει μαζί της. Σε σημείο κομβικό, εκεί όπου συναντώνται στεριές, θάλασσες, αέρηδες και καράβια με φουσκωμένα πανιά. Ευτυχώς, γιατί αυτό της έδινε πάντα έναν ανοιχτό ορίζοντα μπροστά στα μάτια της. Τής χάριζε τους δρόμους που θα διάβαινε στη ζωή της. Κι έτσι απλώθηκε πάνω στα νερά και κατάφερνε να φεύγει.